Μοναχισμός, ἡ τάξη τῶν ἐκτός. Ἡ Μοναστικὴ ἡσυχία.

 

 

 

«Ἠγρύπνησα καὶ ἐγενόμην ὡς στρουθίον μονάζον
ἐπὶ δώματος». (Ψαλ. 101,8).

 

Ἡ ἀρχὴ τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, κατὰ σειρὰ προτεραιότητας, ἔρχεται δεύτερη, ἀφοῦ ἡ Γένεση μᾶς πληροφορεῖ, ὅτι: «ὅτε ἐγεννήθησαν ἄστρα ἤνεσάν με φωνῇ μεγάλῃ πάντες ἄγγελοί μου».Ἡ πνευματική, λοιπόν, Δημιουργία καταλαμβάνει τὴν πρωταρχικὴ θέση στὴ δημιουργικὴ σκέψη τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἄνθρωπος δημιουργήθηκε τὴν ἕβδομη ἡμέρα καὶ τοποθετήθηκε ὡς ἡ κορωνίδα τῆς ὅλης δημι- ουργίας∙ ἔγινε γιὸς τοῦ Θεοῦ καὶ ἀρχιερέας τοῦ ὑλικοῦ κόσμου. Τὸ πιὸ πολύτιμο στοιχεῖο τῆς ὑπάρξεώς του εἶναι ἡ ψυχὴ καὶ ἀποτελεῖ τὴν εἰδοποιὸ διάφορὰ μὲ τὴν ὑπόλοιπη δημιουργία: «καὶ ἐνεφύσησεν αὐτῷ πνοὴν ζωῆς». Ἡ ψυχή του εἶναι τὸ θεϊκὸ σημεῖο τοῦ «κατ’ εἰκόνα». Ἡ ἀπώλεια τοῦ Παραδείσου, μὲ τὴν παρακοή, δημιούργησε ἕνα κενό, τὸ ὁποῖο ἀνέμενε τὴν πλήρωσή του, μὲ τὴν ἐπανεμφάνιση τοῦ Θεοῦ. Ἦταν μιὰ ἄβυσσος νεφῶν, ὅπου ἐπικρατοῦσε τὸ χάος: «καὶ σκότος ἐπεφέρετο ἐπάνω τῆς ἀβύσσου», μέχρι τῆν κάθοδο τοῦ πνεύματος τοῦ Θεοῦ, τὴν ἐμφάνιση τοῦ φωτός, μὲ τὴν παρουσία τοῦ Λόγου, εἰσβάλλοντας στὰ διαφανῆ βάθη τοῦ θείου γνόφου.
Ἡ ἄβυσσος, ποὺ ἦταν ἡ χαμένη εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, γιὰ τὸν μεταπτωτικὸ ἄνθρωπο, γέμισε μὲ λάμψη καὶ ἔκπαγλο φῶς, ἀπὸ τὴ στιγμὴ τῆς καθόδου τοῦ Νέου Ἀδάμ. Ἡ ἔλευση τοῦ Χριστοῦ ἔδωκε στὸν ἄνθρωπο τὴ βεβαιότητα, ὅτι κι αὐτὸς εἶναι γιὸς «κατὰ χάριν», τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος χώρισε τὸ πραγματικὸ ἀπὸ τὸ ἀπατηλό. Ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Υἱοῦ ἐπιτρέπει, εὔκολα πιά, τὴ γνωριμία ὅλων τῶν ἀληθειῶν, ποὺ εἶναι συγκε- κριμένες γιὰ τὰ πνευματικὰ του παιδιά. Στὴν ἀρχή, ὁ ἀρχέγονος ἄνθρωπος-γιὸς δὲ γνώριζε τὴ διάκριση καλοῦ κακοῦ, δὲν τὸν ἀφοροῦσε καὶ ὁ Θεὸς δὲν εἶχε σχέση μὲ τὸ κακό. Ὅταν, ὅμως, ὁ ἄνθρωπος ἐπέλεξε ἐλεύθερα νὰ ἀποκτήσει τὴν ἐμπειρία τοῦ κακοῦ, παραχώρησε αὐτόματα τὸ φῶς στὸ σκοτάδι. Τότε, ἡ ψυχή του ξαναγίνεται κενὴ καὶ ἡ νύχτα ἐπισκιάζει τὴν ἄβυσσο τοῦ πνεύματός του, παρα- μένοντας ἔτσι νοσταλγὸς τοῦ φωτός. Ἔκτοτε, μέσα ἀπὸ τὶς νοσταλγικὲς του περιπλανήσεις, μὲ φωνὴ μεγάλη, καλεῖ νὰ ἐπανέλθει τὸ φῶς, ποὺ ἐξαιτίας του ἔγινε δραπέτης.
Ὅταν, μὲ τὴ Βάπτισή του ὁ Χριστὸς κατέβηκε στὰ νερὰ τοῦ Ἰορδάνη, τὸ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ πλανιόταν, γιὰ μιὰ ἀκόμη φορά, πάνω στὰ νερά. Ἔγινε, τότε, μιὰ νέα Δημιουργία. Τὸ σκοτάδι, ποὺ γέμιζε τὴν ἄβυσσο, ἀνακτοῦσε τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, μέσα στὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρωπου καὶ διαλύθηκε ἐκ νέου. Τὸ πνεῦμα του πλανιόταν ὄχι μόνο πάνω στὰ νερά, ἀλλὰ εἰδικότερα πάνω στὸν Γιὸ τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεπε στοὺς ἀνθρώπους νὰ ἀκούσουν τὴ φωνὴ τοῦ ἀόρατου Πατέρα, ἀπὸ τὸν οὐρανό: «οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός».Στὴ συνέχεια, ὁ Ἰησοῦς ὁδηγήθηκε ἀπὸ τὸ Πνεῦμα στὴν ἔρημο, γιὰ νὰ πειρασθεῖ ἀπὸ τὸν διάβολο.
Μέσα στὴ συμβολικὴ γλῶσσα τῶν θείων ἐνεργειῶν βρίσκουμε τὴν ἔννοια τοῦ ὅρου «κλήση», καὶ εἰδικότερα τὴ μοναστικὴ διάθεση τῶν ἀνθρώπων, νὰ ἀποχωρισθοῦν τὰ ἐγκόσμια καὶ νὰ ἀφιερωθοῦν στὴ σιωπὴ τῆς μοναξιᾶς Ὁ μοναχὸς ἀφιερώνεται στὸν Θεὸ, μὲ τὶς εὐχὲς τῆς Ἐκκλησίας, καὶ σκοπός του εἶναι νὰ φτάσει στὴ «Νέα Δημιουργία». Ὁ μοναχός, μὲ τὸν κανόνα τῆς ἐσωτερικῆς προσοχῆς, τὴν αὐστηρότητα καὶ τὴ μοναξιά, τὴ σιωπὴ καὶ τὴν ἀπο- ποίηση τῶν ἀγαθῶν, ἐνισχύεται, ὥστε ποτὲ νὰ μὴ λησμονήσει, ὅτι τὸ ἔδαφος τῆς ψυχῆς του εἶναι ἄδειο και ἔρημο. Μὲ τὴν προσευχή, τὴν πίστη, τὴν καθαρότητα καὶ τὸν διαλογισμό, φυλάσσει τὴν ἄβυσσο τῆς ψυχῆς του, ἀπὸ τὰ ἀπατηλὰ φῶτα τῆς ἁπλῆς ἀνθρώπινης σοφίας, καταντᾶ θεοδόχος καὶ ἑλκόμενος ἀπὸ τὸν Χριστό, μέσα στὴν ἔρημο τῆς μοναξιᾶς του, ἀγωνίζεται τὸ κακό, ποὺ μὲ τὴν παρέμβαση τοῦ διαβόλου καὶ τὸ εὔπιστο τοῦ ἀνθρώπου εἰσῆλθε στὸν κοσμικὸ χῶρο.
Ἡ μοναστική, λοιπόν, κλήση εἶναι ἀπὸ τὴν ἴδια της τὴ φύση, μιὰ πρόσκληση στὴ μοναξιά, γιατὶ εἶναι κάλεσμα ἐλπίδας. Ὁ μοναχὸς συνεχίζει τὴ μακρὰ πορεία καὶ παράδοση τῆς προσμονῆς καὶ τοῦ ἀγῶνα∙ γίνεται ἄνθρωπος τῶν πόνων καὶ δὲν μπορεῖ νὰ τραφεῖ μὲ αὐταπάτες. Γνωρίζει τὴ φτώχεια του καὶ ἀναζητᾶ τὴ γυμνὴ πραγματικότητα, ποὺ μόνον ἡ ἐρημιὰ ἀποκαλύπτει. Ὁ μοναχὸς εἶναι συγχρόνως καὶ ἄνθρωπος χαρούμενος μὲ τὴν ἐσωτερικὴ εἰρήνη, στὸ μέσον τῆς μοναξιᾶς καὶ τῆς ἐρήμου, εὐχαριστημένος ἀπὸ τὰ ὅριά του, γιατὶ ἀγαπᾶ τὴν πραγματικότητα, ὅπως παρουσιάζεται καὶ προστατεύεται ἀπὸ τὴν ταπείνωσή του.

 

 


Εἶναι συγχόνως χαρούμενος καὶ θλιμμένος καὶ εἶναι γεμᾶτος ἀπὸ ἐπιθυμίες τῆς ἐσωτερικῆς οἰκοδομῆς καὶ συνάμα συναντιλήπτορας τοῦ ἀνθρώπινου πόνου. Ἐπειδὴ ζῆ ἀπὸ καθαρὴ ἐλπίδα διεισδύει στὸ μυστικό, τὸ ὁποῖο ὁ Χριστὸς πληροφόρησε ἐκείνους, ποὺ ἔγιναν παιδιά του. Εἶναι ἡ ἐλπίδα, ποὺ μᾶς χαρίζει τὴν κληρονομιὰ νὰ εἴμαστε γιοὶ τοῦ Θεοῦ κατά χάρη. Τὸ νὰ ἀντιληφθοῦμε τή μοναστικὴ κλήση δὲν συνίσταται μόνο στὴν ἀφοσίωση ὅλων ἐκείνων τῶν σκέψεων, ἀλλὰ καὶ σὲ ὅ,τι, κατὰ καιρούς, ἔγραψαν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας.
Τὰ λόγια σταματοῦν στὸ κατώφλι τοῦ μυστηρίου καὶ ἡ σιωπὴ τῆς ἀγάπης, τὴν ὁποία ἐπιλέγει ἡ ψυχή, γιὰ νὰ τὴν ὁδηγήσει στὴν κρυμμένη παράδοξη ζωή, εἶναι ἕνας πελώριος ὠκεανός, γιὰ νὰ ἀπορροφηθεῖ ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη γλῶσσα. Ὁ ἄνθρωπος, ὕπαρξη λογική, δὲ ζῆ γιὰ νὰ πιστεύει, νὰ τρέφεται, νὰ ἐργάζεται ἤ νὰ ἀγαπᾶ. Ἡ ὅλη του δραστηριότητα περιχωρεῖ στὴ μυστηριώδη πραγματικότητα. Ἡ προσωπικότητα εἶναι συγκεκριμένη ὕπαρξη, ἀλλὰ ἐλεύθερη, ἀνεξήγητη, προικισμένη μὲ χαρίσματα, ποὺ μόνον ὁ Θεὸς μπορεῖ νὰ βολιδοσκοπήσει τὸ βάθος.
Τὸ ἀνθρώπινο, λοιπόν, πρόσωπο εἶναι ἐλεύθερο καὶ ἡ ἐπιστασία τοῦ Δημιουργοῦ μπορεῖ νὰ ἱκανοποιήσει καὶ νὰ ἐνισχύσει τὰ χαρίσματα τοῦ «κατ’ εἰκόνα». Ὅσον ἀφορᾶ στὸ μοναχό, εἶναι τὸ πρόσωπο, ποὺ ἐναγωνίως καὶ ἀδιαλείπτως ἀναζητᾶ τὸν Θεό, μέσα στὸ μυστήριο τῆς σιωπῆς, τῆς καθαρῆς καὶ ἀδιαπέραστης οὐσίας καὶ σοφίας. Ὅλη ἡ οὐσία τῆς μοναστικῆς κλήσεως εἶναι παραχωρημένη μέσα στὴ σιωπή, ὅπου συναντῶνται ἡ ψυχὴ καὶ ὁ Θεός. Ἡ οὐσία τοῦ Μοναχισμοῦ εἶναι καλυμμένη ἀπὸ τὴν ὑπαρξιακὴ σκοτεινιὰ τῆς ἴδιας τῆς ζωῆς, ἐνῶ ἡ ζωὴ καθ’ ἑαυτὴν παραμένει ἀνερμήνευτη.
Τὸ καλύτερο, ποὺ μποροῦμε νὰ ποῦμε εἶναι ὅτι ὁ μοναχὸς πηγαίνει μέχρι τὰ σύνορα τοῦ ἀπολύτου, στὴν ἀναζήτηση τοῦ ἀδύνατου, στὴν προσπάθεια τῆς ὁράσεως, ἡ ὁποία δὲν μπορεῖ νὰ δεῖ χωρίς νὰ πεθάνει. Εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ ἐνόραση, γιὰ τὴν ὁποία οἱ ἀρχαῖοι ἔλεγαν τό: «νοῦς ὁρᾶ καὶ νοῦς ἀκούει». Ἔπειτα, μέσα στὴ βαθιὰ σιωπή, ἡ ὁποία ἀρχίζει νὰ τραγουδᾶ τὸ ἀτελείωτο τραγούδι της, τὸ φαιδρὸ καὶ ἀνερμήνευτο, τὸ μυστικὸ ἆσμα, ποὺ μουρμουρίζει στὴ μοναστικὴ ψυχή. Εἶναι τὸ ἆσμα, ποὺ ὀφείλει νὰ τραγουδήσει καθένας ἀπὸ μᾶς, δημιουργημένο ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Θεό, γιὰ νὰ τὸ τραγουδᾶμε ἐμεῖς.
Ἔτσι, τὸ τραγούδι, ποὺ κάθε ἄνθρωπος τραγουδᾶ μουρμουριστά, μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, σχηματίζει μυστικά, μὲ τὶς ἄγνωστες νότες, τὰ τραγούδια τῶν ἄλλων ἀνθρώπων. Οἱ φωνές, ὅλων ἐκείνων ποὺ ἀγαποῦν τὸν Θεό, αὐτοὶ ποὺ βρίσκονται στὴ γῆ και ἐκεῖνοι στὸν οὐρανό, σχηματίζουν μιὰ πελώρια χορωδία, χωρὶς νὰ ἀκούγεται ἡ μελωδία της, παρὰ στὸ βάθος τῆς σιωπῆς καὶ «ἐν ἀήχῳ φωνῇ». Ἡ μουσικὴ ποὺ τραγουδᾶμε, γιὰ τὸν Θεό, ταυτίζεται μὲ τὴ σιωπὴ τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖ ἡ μουσικὴ καὶ ἡ σιωπὴ δημιουργοῦν μιὰ ἑνότητα καὶ ἐκδηλώνουν τὴ σοφία τους, κρατώντας την κρυμμένη. Μαθαίνουμε τὴ σοφία, ψάλλοντας χωρὶς μουσική, μέσα στὸ μυστήριο τῆς σιωπῆς, γιατὶ ἐδῶ ἡ φωνὴ τῆς σιωπῆς ἕλκει τὴν ὕπαρξή μας καὶ τὶς κατευθύνσεις μας στοὺς σιωπηροὺς δρόμους τῆς πρόνοιας τοῦ Θεοῦ.
Ὁ ὀρθόδοξος Μοναχισμὸς εἶναι κίνημα ἀφοσιώσεως καὶ αὐτοπροσφορᾶς διὰ βίου. Εἶναι ἐκδήλωση ὑπέρμετρης ἀγάπης τοῦ προσώπου καὶ ἀντιπροσφορὰ στὴν ἀπόλυτη τρυφερότητα τῆς θυσίας τοῦ Χριστοῦ. Ἡ χαρμο- λύπη τοῦ Σταυροῦ καὶ τὸ Πάθος τοῦ Χριστοῦ γίνονται ἡ ἀπαρχὴ τῆς προσωπικῆς θυσίας τοῦ μοναχοῦ, μὲσα ἀπὸ τὰ δάκρυα καὶ τὴν ἀδιάλειπτη προσευχή. Οἱ μοναχοὶ δὲν ἀνήκουν στοὺς βαθμοὺς τῆς Ἱερωσύνης∙ συναποτελοῦν ἰδιαίτερη τάξη τῶν «ἀφοσιωμένων τοῦ Χριστοῦ», τῶν μετὰ δακρύων προσευχομένων ἀτομικὰ καὶ συλλογικά, καὶ ἀποτελοῦν τὴν τάξη «τῶν ἐκτός».


ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΣΣΑΣ, Δρ. Θ.

 

 

Ὁ ζηλωτής Ἠλίας

Ἐποχές παράλληλες


Ὁ ζηλωτής Ἠλίας
Τό αἰώνιο σύμβολο τῆς ἀνυποχώρητης ἀγωνιστικότητας

 

 

Τῇ εἰκοστῇ τοῦ μηνός Ἰουλίου, μνήμη τοῦ ἁγίου ἐνδόξου Προφήτου Ἠλιοῦ τοῦ Θεσβίτου

 

   Ἠλίας ὁ Ζηλωτής. «Ὁ ἔνσαρκος ἄγγελος, τῶν προφητῶν ἡ κρηπίς». Δεν ὑπάρχει τόπος στην Ἑλλάδα, πού νά μήνε ἔχει μιά ἐκκλησία, ἕνα ξωκκλήσι, Ἕνα προσκυνητάρι προς τιμήν του. ἀνάλογα τιμᾶται καί στις ἄλλες ὀρθόδοξες χῶρες καί στον χριστιανικό κόσμο γενικότερα. Ὁ ἀριθμός αὐτῶν πού ΄φερουν τό ὄνομά του συναγωνίζεται ἐπάξια αὐτόν ἄλλων λαοφιλῶν Ἁγίων. Γιατί, ἐνῶ ἄλλων προσώπων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης δεν συναντοῦμε ναούς καί σπάνια βλέπουμε φορεῖς τοῦ ὀνόματός τους (ἄν ἐξαιρέσουμε τις λίγες περιπτώσεις μοναχῶν καί κληρικῶν), δεν συμβαίνει τό ἴδιο μέ τόν προφήτη Ἠλία. Οὔτε αὐτός ὁ πατριάρχης Ἀβραάμ, οὔτε ὁ θεόπτης Μωϋςῆς, οὔτε ὁ μεγαλοφωνότατος εὐαγγελικός προφήτης Ἠσαΐας συγκίνησαν τή λαΐκή εὐσέβεια. Μόνον ὁ Ἠλίας τήν συνήγειρε.
    Γιατί ἄραγε;Ποῦ ὀφείλεται αὐτή ἡ ξεχωριστή ἀγάπη;Εἶναι ἡ διαίσθηση τῆς διαχρονικότητας τοῦ μηνύματος τοῦ ἔργου του; Εἶναι ὁ θερμός του ζῆλος, τό ἄκαμπτο φρόνημα, ἡ ἀνυποχώρητη ἀντίσταση στό παντοῖο κακό, ὁ ἀμείλικτος ἔλεγχος τῆς κρατικῆς αὐθαιρεσίας, αἰώνια πλήν ἀνεκπλήρωτα ζητούμενα;
    Ὅποια ἀπάντηση κι ἄν δεχθοῦμε, ἀκόμη καί τήν πεζή τῶν λαογράφων, αὐτό πού ἐνδιαφέρει εἶναι τό μήνυμα. Μήνυμα ἰδιαζόντως ἐπίκαιρο.

***

   Ἐποχές παράλληλες.
    Το κρατικό βασίλειο πού εἶχε οἰκοδομήσει ὁ μέγας Δαβίδ καί εἶχε στεριώσει ὁ σοφός Σολομών, εἶχε τόν 10ο αἰώνα π. Χ. διαιρεθεῖ, μέ ὅ,τι αὐτό συνεπάγεται. Ἡ ἐμφύλια σύγκρουση μέ δυσκοία ἀπεφεύχθη, ὁ ἐθνικός διχασμός ὅμως παρέμεινε βαθύς. στό ἐσωτερικό τῶν δύο νέων βασιλείων οἱ συγκρούσεις δεν ἔλειψαν, αἱματηρές πολλές φορές.
    Στο Βόρειο βασίλειο, τό ἐπονομαζόμενο «τοῦ Ἰσραήλ», ἡ κατάσταση ἦταν ἀπελπιστική. Κρατική αὐθαρεσία, διαφθορά καί ὀργανωμένη προσπάθεια ἀπομακρύνσεως τοῦ λαοῦ ἀπό τίς πατροπαράδοτες ἀξίες, πού ἄρχισε ἤδη ἀπό τόν ἱδρυτή τοῦ νέου κράτους, τόν Ἱεροβοάμ, καί συνεχίστηκε ἀπό τούς διαδόχους του. Ὁ λαός ἀρχίζει σιγά –σιγά νά ἐπηρεάζει ἀπό τις θρησκεῖες τῶν γύρω λαῶν καί τά ἔθιμά τους, μέ ἀποτέλεσμα τήν ἀλλοίωση τῆς ἐθνικῆς φυσιογνωμίας καί ταυτότητάς του. Στό ἀποκορύφωμα ἔφτασε ἡ κατάσταση ὅταν ὁ βασιλιάς Ἀχαάβ (873 – 854 π.Χ.) νυμφεύφθηκε τή δυναμική Ἱεζάβελ, κόρη τοῦ βασιλιᾶ τῆς Τύρου. Ἡ Ἱεζάβελ ἔφερε μαζί της ὡς «προῖκα» τή λατρεία τοῦ Βάαλ – Μελκάρτ, τήν ὁποία ἐπεδίωξε νά ἐπιβάλει ὡς κρατική. Ὑπονόμευσε μέ κάθε τρόπο τήν πίστη τοῦ λαοῦ, ἐφόνευσε τούς θρησκευτικούς ἡγέτες, κατέστρεψε τούς ἱερούς τόπους καί στή θέση τους ἀνήγειρε βωμούς φοινικικῶν θεῶν καί ἐγκατέστησε ἑκατοντάδες «προφητῶν» τῆς νέας, «ἐπακτῆς» θρησκείας. Τά μέτρα ἀπέδωσαν, καί πλῆθος λαοῦ ἐγκατέλειψε τή λατρεία τοῦ ἑνός Θεοῦ καί προσεχώρησε στήν ξενόφερτη πολυθεΐα.
    Καί τότε ἐμφανίζεται ὁ Ἠλίας. Παρουσιάζεται στόν Ἀχαάβ καί τόν ἐλέγχει δριμύτατα, ἐπισύροντας ἔτσι τή μῆνυ τῆς Ἱεζάβελ. Ὁ Ἠλίας κρύβεται σέ μιά σπηλιά στό ὄρος Χωρήβ.
    Στό μεταξύ ἡ διαφθορά ὀργιάζει, μέ κέντρο τό παλάτι. Κι ὅταν ὁ Ἀχαάβ καί ἡ Ἱεζάβελ κατόρθωσαν, μέ δόλια μέσα καί διεφθαρμένους συνεργούς, πολίτες καί κρατικούς λειτουργούς, καί κατευθύνοντας τεχνηέντως τόν λαό, νά σφετερισθοῦν τήν περιουσία κάποιου ἀθώου φονεύοντάς τον μέ «νομιμότατο» τρόπο, ὁ Ἠλίας βγαίνει ἀπό τήν ἀπομόνωση. Ἐπιστρέφει στόν δημόσιο ἔλεγχο, ἐμφανίζεται στόν Ἀχαάβ καί τόν ἐπιτιμᾶ μέ σκληρότατη γλώσσα, συγκλονίζοντας μέχρις ἐξουθενώσεως τόν βασιλέα.
    Σέ λίγο καιρό πεθαίνει ὁ Ἀχαάβ καί τόν διαδέχεται ὁ γιός του Ὀχοζίας, πού συνέχισε, στά δύο χρόνια πού βασίλεψε, τήν τακτική τοῦ πατέρα του, ἐπισύροντας πάλι τόν καυστικό ἔλεγχο τοῦ ζηλωτῆ Προφήτη, πού ἔμεινε στήν ἱστορία ὡς στό αἰώνιο σύμβολο τῆς ἀνυποχώρητης ἀγωνιστικότητας.


***

   Σᾶς θυμίζουν τίιποτε ὅλα αὐτά; Ἄν ναι, τότε μποροῦμε νά μιλᾶμε γιά ἐποχές παράλληλες. Μέ τή διαφορά, ὅτι μᾶς λείπει ὁ Προφήτης. Ἐμφύλιες αἱματηρές συγκρούσεις καί καταστρεπτικούς ἐθνικούς διχασμούς ζήσαμε κι ἐμεῖς. Αὐθαιρεσία, διαφθορά, συστηματική ὑπονόμευση τῶν ἀξιῶν καί τῆς πίστης πού στήριξε καί ἔθρεψε τόν λαό μας, πόλεμος στήν Ἐκκλησία καί ἐπιχείρηση ἀπαξίωσης τῶν ταγῶν της, δόλιες μεθοδεύσεις, σφετερισμοί ξένης περιουσίας, διαφθορά στή δημόσια διοίκηση καί στή δικαιοσύνη, ἄδικες ἀποφάσεις, ὀργανωμένη προσπάθεια παραχάραξης τῆς ἐθνικῆς φυσιογνωμάις καί ἀλλοίωσης τῆς ταυτότητάς μας στό ὄνομα μιᾶς ἀκατανόητης πολυπολιτισμικότητας καί μιᾶς ἰσοπεδωτικῆς παγκοσμιοποίησης, ὅλα αὐτά ὑποσκάπτουν τό ἦθος τοῦ λαοῦ καί ἀπειλοῦν τήν ὕπαρξή του, ὅπως καί στήν ἐποχή τοῦ Ἀχαάβ καί τοῦ Ὀχοζία.
    Καί τότε, ὁ Θεός ἔστειλε τόν Ἠλία. «Ἦταν σάν τή φωτιά κι ὁ λόγος του ἔκαιγε σάν τή λαμπάδα… Πόσο δοξάστηκες Ἠλία μέ τά ἔργα σου, τά θαυμαστά! … Εὐτυχισμένοι εἶναι ἐκεῖνοι πού σέ εἶδαν …». (Σοφία Σειράχ 48, 1.4.11).
    Ἄν οἱ καιροί εἶναι παράλληλοι, νά ἐλπίσουμε, ὅτι καί τώρα ὁ Θεός θά στείλει κάποιον Ἠλία; Κάποιον μέ πύρινο λόγο, μέ ἔνθεο ζῆλο, μέ ἄκαμπτο φρόνημα, ἀνυποχώρητο ἐλεγκτή κάθε παρανομίας, ἀδιάφθορο τιμητή κάθε παρεκκλίσεως; Εἶναι πολύ αὐτό πού ζητᾶμε; Εἶναι οὐτοπία νά τό περιμένουμε;Ἤ εἴμαστε τόσο σεσηπότες, ὥστε κάθε ἐλπίδα εἶναι φρούδα;
    Ἐν πάσῃ περιπτώσει … ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΗΛΙΑΣ!


***

   Ἐδῶ θἄπρεπε νά τελειώσω. Ἔτσι, ἀπαισιόδοξα. Γιατί δέν γνωρίζω τήν ἀπάντηση.
   Δέν θέλω ὅμως νά σκοτώσω τήν ἐλπίδα. «Ἡ ἐλπίς οὐ καταισχύνει». Κι ἄν δέν ὑπάρχει φῶς στην ἄκρη τῆς σήραγγας, ἐκεῖ πού φθάσαμε, μόνον ὁ Θεός μπορεῖ νά μᾶς σώσει. Αὐτός μπορεῖ νά μᾶς λυπηθεὶ, καί νά μᾶς στείλει τόν ζηλωτή Ἠλία, πού μέ τόν κοφτερό προφητικό του λόγο θά σταματήσει τή γάγγραινα, θά καυτηριάσει πληγές, θά ἀναστείλει τήν πανδημία τοῦ κακοῦ καί θά ἀναμορφώσει τά κοινωνικά καί τά πολιτικά μας ἤθη.
    Πότε ὅμως;

 

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΝΤ. ΓΑΛΙΤΗΣ


 

Τί κρίμα!

 

 

Ὥρες ἀτελείωτες πέταγα
πάνω ἀπό τήν πεντάμορφη γῆ τοῦ ὀνείρου μου
καί θαύμαζα τό μεγαλεῖο της καί τήν ὀμορφιά της.


Καί τι παράξενο!


Οἱ φωτιές πού τόσο συχνά ἀνάβουν οἱ μεγάλοι τῆς γῆς, ἦταν ὅλες σβησμένες.
Οἱ πυρηνικές κεφαλές, οἱ βόμβες, οἱ θάλαμοι ἀερίων, οἱ ἠλεκτρικές καρέκλες, οἱ τόποι τῶν βασανιστηρίων, ὅλα εἶχαν ἐξαφανιστεῖ,
Καί στη θέση τους εἶχαν φυτρώσει παραδεισένιοι ἀνθῶνες.


Οἱ μελανές οὐλές της καί τά αἱμάτινα αὐλάκια της δέν ὑπῆρχαν πιά,
Εἶχαν γίνει ἀσημένιες λίμνες καί λαγαρά ποτάμια.


Τά δέντρα της δέν ἦταν ἀκρωτηριασμένα, οἱ θάλασσες της δέν ἦταν λεκιασμένες
Καί δέν κοίτωνταν τά ψάρια νεκρά στίς ἀκρογιαλιές.
Οἱ μεγαλοκαρχαρίες της εἶχαν πάψει νά εἶναι θύτες, εἶχαν γίνει ἄνθρωποι μέ καρδιά.


Οἱ πλούσιοι δέν ἐκμεταλλεύονταν τούς φτωχούς καί δέν ἔκλεβαν τόν τίμιο ἰδρῶτα τους,
Εἶχαν μοιράσει τά ὑπάρχοντά τους μέ αὐτούς
Καί τό πλούσιο τραπέζι τῆς ζωῆς τό εἶχαν κοινό.


Τά παιδιά στήν Αἰθιοπία, στήν Μπιάφρα καί τίς Ἰνδίες
Δέν πέθαιναν ἀπό ἀσιτία καί τυμπανισμό, ἦταν ὅλα τους καλοντυμένα
καί κρατοῦσαν στά χέρια τους ζαχαρωτά.


Τά μέλη τῶν ἀνθρώπων δέν εἶχαν παραμορφωθεῖ
καί δέν εἶχαν ἀλλοιωθεῖ ἀπό τή ραδιενέργεια, ἦταν ὅλα τους ἄψογα καί νεανικά.


Ὁ οὐρανός δέν ἦταν μουτζουρωμένος ἀπό τά καυσαέρια,
τίς ἀνθυμιάσεις τῶν βιομηχανιῶν καί τά καπνογόνα, ἦταν γλυκός καί διάφανος.


Οἱ ἄνθρωποι δέν φοροῦσαν τά κουρέλια τοῦ χτές, ἀλλά τή λαμπρή φορεσιά τοῦ αὔριο.


Οἱ στρατιῶτες δέν κρατοῦσαν ὅπλα στά χέρια τους μά ὁλόλευκα ρόδα.


Κοίταζα τή γῆ καί νόμιζα πώς ἔβλεπα τή γῆ τῆς ἐπαγγελίας!


Ὅμως τί κρίμα!
Τί κρίμα νά μήν μπορεῖς κι ἐσύ νά δεῖς τή γῆ μας ὅπως κι ἐγώ.

 

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΥΔΡΑΙΟΣ

(ἀπό τήν ποιητική συλλογή «Ὁδός Θανάτου»)

 

 

Πέτρος καί Παῦλος: Διαφωνία καί ὑπέρβαση

 

 


Δέν εἶναι τυχαῖο τό γεγονός, ὅτι ἡ Ἐκκλησία ὅρισε νά συνεορτάζονται τήν ἴδια μέρα οἱ δύο κορυφαῖοι ἀπόστολοι, ὁ Πέτρος καί ὁ Παῦλος. Ἴσως, πέρα ἀπό τόν τονισμό τῆς σημασίας τούς ὡς στυλοβατῶν τῆς Ἐκκλησίας, θέλησε νά ἐπισφραγίσει τήν ἄρση τῶν διαφωνιῶν τούς καί τήν τελική συμφωνία τους, σέ θέματα, ὄχι τῆς πίστεως, ἀλλά βιώσεώς της στην πράξη καί στην καθημερινή ζωή.
Τά ἀρχαιότερα κείμενα τοῦ Χριστιανισμοῦ, οἱ Πράξεις τῶν Ἀποστόλωνκαί οἱ ἐπιστολές τοῦ Παύλου, εἶναι ἐναργεῖς μάρτυρες τῆς συγκρούσεως δύο κόσμων, τοῦ Παλιοῦ καί τοῦ Καινούργιου. τόν πρῶτο ἐκπροσωποῦσε ὁ Πέτρος, τόν δεύτερο ὁ Παῦλος. Δέν διαφωνοῦσαν σέ θέματα πίστεως. Καί οἱ δύο ἦταν φλογεροί κήρυκες τοῦ ἀναστημένου Χριστοῦ.

 

 


Ὁ πρῶτος, ὁ Πέτρος, «τό στόμα τῶν ἀποστόλων», ὅπως τόν ἀποκαλεῖ ὁ ἱερός Χρυσόστομος, ἦταν ὁ ζηλωτής, ὁ ἀγωνιστής, ὁ ἀσυγκράτητος μαχητής. Ὅπως ἕνας μικρός μαθητής πετάγεται νά ἀπαντήσει πρῶτος στίς ἐρωτήσεις τοῦ δασκάλου, ἔτσι καί ὁ Πέτρος προτρέχει νά δώσει πρῶτος τήν ἀπάντηση: «ποιός λένε οἱ ἄνθρωποι πώς εἶναι ὁ Υἱός τοῦ Ἀνθρώπου;… Ἐσεῖς ποιός λέτε πώς εἶμαι;», ρωτάει ὁ Χριστός. –«Ἐσύ εἶσαι ὁ Μεσσίας, ὁ Υἱός τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ», σπεύδει νά ἀπαντήσει ὁ Πέτρος. Στόν Μυστικό Δεῖπνο, δέν δέχεται νά τοῦ πλύνει τά πόδια του ὁ Διδάσκαλος. «Ἄν δέν σοῦ τά πλύνω, δέν ἔχει μέρος μαζί μου στή βασιλεία τῶν Οὐρανῶν» -Τότε, Κύριε, ὄχι μόνον τά πόδια, ἀλλά καί τά χέρια καί τό κεφάλι μου νά πλύνεις! Στήν Γεθσημανῆ κόβει τά αὐτί τοῦ δούλου, στή δίκη τοῦ Ἰησοῦ καταφέρνει νά μπεῖ στό σπίτι τοῦ ἀρχιερέα, ὅπου δικαζόταν ὁ Χριστός, τόν ὁποῖον ἀρνεῖται ἀπό φόβο, γιά νά μετανοήσει κατόπιν καί νά κλάψει πικρά.
Αὐτός ἦταν ὁ Πέτρος. Γεμάτος συναίσθημα, παρορμητικός, μαχητικός, ἀνυποχώρητος, ζηλωτής, ἄκαμπτος.
Καί ἦρθε ἡ ὥρα, μετά τήν Ἀνάσταση, νά «ποιμάνει τά πρόβατα», κατά τήν ἐντολή τοῦ Κυρίου του. Ἐδῶ ἀρχίζουν τά δύσκολα. Πρέπει νά τηροῦμε τόν μωσαϊκό νόμο; Ἀφοῦ εἴμαστε Ἑβραῖοι, ἀσφαλῶς ναι. Καί τόν νόμο τοῦ Χριστοῦ; Ἀσφαλῶς ναί, καί αὐτόν. Καί οἱ Ἐθνικοί, οἱ εἰδωλολάτρες, πού γίνονται Χριστιανοί; Ναι καί αὐτοί. Νά ζοῦν ἐν Χριστῷ, νά τηροῦν τόν Νόμο τῆς Χάριτος, ἀλλά καί παράλληλα νά τηροῦν τά Σάββατα, τούς καθαρμούς, τίς ἰουδαϊκές προσευχές, τίς θυσίες στόν ναό; Ναί, ναί!
Καί ἦρθε ὁ Παῦλος. Ἀπό ποῦ; Ἀπό τό στρατόπεδο τῶν διωκτῶν τοῦ Χριστοῦ. Ἦταν κι αὐτός Ἰουδᾶιος. Μάλιστα ἦταν Φαρισαῖος. Γνώριζε δηλαδή πολύ καλλίτερα τόν μωσαϊκό, τόν ὁποῖο τηροῦσε εὐλαβικά. Κι αὐτό, ὡς τή θαυμαστή κλήση καί μεταστροφή του. Κατάλαβε, ὅτι τίποτε δέν μᾶς σώζει, παρά μόνον ἡ πίστη στόν Χριστό. Ὅλα τά ἄλλα εἶναι «σκύβαλα». Καί παίρνοντας τή μάχαιρα τοῦ Πνεύματος, μέ λόγο καί γραφίδα, περιῆλθε ὅλη τήν Οἰκουμένη, κηρύσσοντας τό Εὐαγγέλιο τῆς σωτηρίας.
Τί τοῦ κόστισε αὐτό, τό περιγράφει ὁ ἴδιος στή Β’ ἐπιστολή του πρός τούς Κορίνθιους: «μόχθησα πολύ· μέ χτύπησαν μέ ἀφάνταστη ἀγριότητα· φυλακίστηκα πολλές φορές, καί πολλές φορές ἔφθασα στα πρόθυρα τοῦ θανάτου. Πέντε φορές μαστιγώθηκα ἀπό τούς Ἰουδαίους μέ τριανταεννέα μαστιγώματα, τρεῖς φορές μέ τιμώρησαν μέ ραβδισμούς, μία φορά μέ λιθοβόλησαν, τρεῖς φορές ναυάγησα, ἕνα μερόνυχτο ἔμεινα ναυαγός στο πέλαγος. Ἔκανα πολλές κοπιαστικές ὁδοιπορίες, διάβηκα ἐπικίνδυνα ποτάμια, κινδύνεψα ἀπό ληστές, κινδύνεψα ἀπό τούς ὁμογενεῖς μου Ἰουδαίους, κινδύνεψα ἀπό τούς Ἐθνικούς. Πέρασα κινδύνους στή θάλασσα, κινδύνους σέ ἐρημιές, κινδύνους στή θάλασσα, κινδύνους ἀπό ἀνθρώπους πού ὑποκρίνονταν τούς ἀδελφούς. Κοπίασα καί μόχθησα πολύ, ξαγρύπνησα πολλές φορές, πείνασα, δίψασα, πολλές φορές μοῦ ἔλειψε ἐντελῶς τό φαγητό, ξεπάγιαζα καί δέν εἶχα ροῦχα νά φορέσω. Ἐκτός ἀπό τά ἄλλα εἶχα καί τήν καθημερινή πίεση τῶν ἐχθρῶν μου καί τή φροντίδα γιά ὅλες τίς ἐκκλησίες. Ποιανοῦ ἡ πίστη ἀσθενεῖ καί δέν ἀσθενῶ κι ἐγώ;» (11, 23-29).
Αὐτός ἦταν ὁ Παῦλος. Ὁ «πρῶτος μετά τόν Ἕνα», τόν Χριστό. Αὐτός πού ὄργωσε ὅλη τήν Οἰκουμένη.
Και, ὁ καρπός, πολύς. Ὅμως, τί θά γίνει μέ τούς Ἐθνικούς; Ὁ Παῦλος κήρυττε, πώς δέν ὑπάρχει στόν καινούργιο κόσμο τοῦ Θεοῦ καμιά διάκριση: Ἰουδαῖοι καί Ἐθνικοί, ἄνδρες καί γυναῖκες, δοῦλοι καί ἐλεύθεροι, εἶναι, μέσα στή βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἕνα σῶμα, εἶναι ὅλοι παιδιά τοῦ Θεοῦ, πού δέν χρειάζονται γιά νά σωθοῦν τίποτε ἄλλο, παρά νά δεχθοῦν τη Χάρη τοῦ Θεοῦ καί νά ἀνταποκριθοῦν στο καλέσμα τῆς σωτηρίας πού τούς παρέχει ἡ πίστη καί τό ὁλοκληρωτικό δόσιμο στόν Χριστό.
Δεν τά πίστευε αὐτά ὁ Πέτρος; Ἀσφαλῶς τά πίστευε. Αὐτό ὅμως δέν ἐρχόταν σέ ἀντίθεση μέ τις ἀπόψεις του περί τῆς ἀνάγκης τηρήσεως τοῦ Μωσαϊκοῦ Νόμου; Ἀσφαλῶς ναί. Καί ἀσφαλῶς θά τό ἐγνώριζε αὐτό. Ὅμως, εἴτε ἐπειδή δέν εἶχε τήν ἀναγκαία τόλμη νά διακόψει τούς δεσμούς μέ τη Συναγωγή, εἴτε ἐπειδή φοβόταν μήπως «σκανδαλίσει» τούς Ἰουδαίους, οἱ ὁποῖοι γινόμενοι Χριστιανοί, δέν διενοοῦντο νά φύγουν καί ἀπό τόν Ἰουδαϊσμό, ἐπέμενε στίς ἰδέες του.

 


Καί ἐδῶ ἦλθε ἡ μεγάλη σύγκρουση. Ὁ Πέτρος ἦταν ὁ ἀναποφάσιστος, ὁ διστακτικός. Ὁ Παῦλος ἦταν ὁ ἀπόλυτος, ὁ ἀσυμβίβαστος. Ὁ Πέτρος φοβόταν τίς ἀλλαγές, σκεπτόταν καί τό «πολιτικό κόστος». Ὁ Παῦλος ἤθελε «καθαρές λύσεις».
Ἡ διαφωνία, πού ἐκφράστηκε σέ ὑψηλούς τόνους καί προσέλαβε διαστάσεις, λύθηκε «δημοκρατικά», δηλαδή συνοδικά. Στή λεγόμενη Ἀποστολική Σύνοδο τῶν Ἱεροσολύμων, τό 49 μ.Χ., ὁ Πέτρος, ὕστερα ἀπό πολλή συζήτηση, παραδέχτηκε, ὅτι ὁ Θεός δέν κάνει διάκριση ἀνάμεσα στούς Ἰουδαίους καί τούς Ἐθνικούς, «ἀλλά καθάρισε μέ τήν πίστη τίς καρδιές τους». Γι αὐτό, τό νά φορτώνονται βάρη πρόσθετα στόν τράχηλο τῶν χριστιανῶν, εἶναι πρόκλησης κατά τοῦ Θεοῦ, ἀφοῦ «πιστεύοουμε ὅτι θά μᾶς σώσει (τούς Ἰουδαίους) ἡ χάρη τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, μέ τόν ἴδιο τρόπο πού θά σώσει καί ἐκείνους (τούς Ἐθνικούς)» (Πράξ. 15, 7-11).
Ἡ ἀπόφαση τῆς Συνόδου, πού ἀναγράφεται στίς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων (15, 23-29), ἀπεστάλη στίς ἐκκλησίες, καί ἔτσι κόπηκε ὁ ὀμφάλιος λῶρος πού συνέδεε τήν Ἐκκλησία μέ τη Συναγωγή, τό Παλιό μέ τό Νέο, τόν Νόμο μέ τή Χάρη.
Ἄν δέν συνέβαινε αὐτό, ὁ χριστιανισμός δέν θά ἦταν τίποτε περισσότερο, ἀπό μια ἰουδαϊκή αἵρεση.

***

 

 

Τά μηνύματα τῆς ἑορτῆς εἶναι πολλαπλά.
• Οἱ σκοπιμότητες, οἱ δισταγμοί στήν ἀντιμετώπιση τῆς ἀλήθειας καί τῆς πραγματικότητας κατά πρόσωπον, ἡ κατίσχυση τοῦ φόβου μήπως «σκανδαλισθοῦν» μερικοί καί συνακόλουθα ἡ ἀπόκρυψη τῆς ἀλήθειας καί τοῦ σωστοῦ, περαιτέρω ἡ ἀτολμία στή λήψη κρισίμων ἀποφάσεων, μπορεῖ νά ἔχει ὀλέθριες συνέπειες γιά τήν πορεία ἑνός μεγάλου ἔργου, μέ ἐπιπτώσεις σέ ἕνα μεγάλο πλῆθος ἀνθρώπων καί σέ μεγάλο βάθος χρόνου. Κι ἄν βρεθεῖ ἕνας δυναμικός ἀγωνιστής πού θά ἐπιχειρήσει κάτι τολμηρό, μπορεῖ νά δημιουργηθοῦν διαφωνίες, ἐντάσεις καί συγκρούσεις.
• Και οἰ μεγάλοι, καί οἱ ἅγιοι μπορεῖ νά διαφωνοῦν. Ἄν στή διαφωνία τους παρεισφρύσει ἡ ἔλλειψη ἀγάπης, τότε μπορεῖ νά εἶναι μεγάλοι, ἀλλά δέν εἶναι ἅγιοι.
• Οἱ ἅγιοι ἀκοῦνε καί τήν ἀντίθετη πλευρά. Κι ἄν πεισθοῦν, δέν καταφεύγουν στόν καταναγκασμό τοῦ τύπου: «ἐγώ εἶμαι ὁ ὑπεύθυνος ποιμένας, σέ μένα ἔδωσε ὁ Χριστός τά κλειδιά τοῦ Παραδείσου καί μοῦ ἀνέθεσε τήν εὐθύνη γιά τήν ποίμνη του, εἶμαι τό ἀφεντικό, ἡ γνώμη μου εἶναι σωστή, εἶμαι ἀλάθητος, αὐτό πιστεύω καί αὐτό ἀποφασίζω…». Ὄχι! Ἡ Ἐκκλησία διοικεῖται συνοδικά, τουτέστι δημοκρατικά Αὐτή εἶναι ἡ βασική ἐκκλησιολογική ἀρχή τῆς διαποίμανσης τῆς Ἐκκλησίας, κανείς δέν κατέχει μόνος του καί ἀλαθήτως τήν Ἀλήθεια. Ἡ Ἀλήθεια εἶναι ὁ Χριστός, καί τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἐν συνόδῳ οἰκουμενικῇ, συνεχίζοντας τήν ἀποστολική παράδοση ὡς ἀποστολική ἐκκλησία, μπορεῖ νά ἀποφανθεῖ ἀλαθήτως καί νά ὁρίσει τήν Ἀλήθεια. Γιατί τό Πνεῦμα τῆς Ἐκκλησίας εἶναι τό ἅγιο Πνεῦμα, «τό Πνεῦμα τῆς Ἀληθείας», τό ὁποῖο ὁδηγεῖ τήν Ἐκκλησία «εἰς πᾶσαν τήν ἀλήθειαν» (Ἰω. 16, 13).
• Ὄχι μόνον οἱ μεγάλοι καί οἱ ἅγιοι, ἀλλά καί οἱ μικροί καί συνηθισμένοι ἄνθρωποι μποροῦν νά διαφωνοῦν. Ὁ διάλογος, ἡ ἀγάπη, ἡ προσφυγή στή διαιτησία κάποιου ἄλλου, μπορεῖ νά βοηθήσει στην ἐπίλυση τῆς διαφορᾶς.
• Ὄχι μόνον μεταξύ τῶν ἐπί μέρους προσώπων, ἀλλά καί στό κοινωνικό καί στό πολιτικό ἐπίπεδο εἶναι φυσικό νά ὑπάρχουν διαφωνίες. Οἱ «δημοκρατικές διαδικασίες», ὄχι οἱ φαλκιδευμένες καί κατ’ ἐπίφασιν, διεξαγόμενες μέ πνεῦμα κατανοήσεως καί μέ ὦτα εὐήκοα καί ἀπό τίς δύο πλευρές, ἡ εἰλικρινή ἐπιθυμία νά δοθεῖ λύση καί ὄχι νά ἐπιβληθεῖ μία γνώμη, μπορεῖ νά ὁδηγήσει εἰρηνικά καί χωρίς συγκρούσεις σέ μία συναινετική λύση. Μέ μια νηφάλια συζήτηση καί διαπραγμάτευση, ὅπου τίθενται τά ὅρια καί οἱ δυνατότητες καί ἀπό τίς δύο πλευρές καί ἀκούγονται ἐπιχειρήματα μέ κάθε καλή διάθεση ἀπό κάθε πλευρά καί γίνεται νηφάλια συζήτηση μέ καλή πίστη, μπορεῖ νά ἀποφευχθοῦν κοινωνικές ἀναταραχές μέ ὅ,τι αὐτό συνεπάγεται.

 


Ἀλλά τώρα, φτάσαμε στην οὐσία τοῦ ζητήματος: ὅλα αὐτά χρειάζονται προϋποθέσεις ἑνός ἤθους, πού εἶναι τόσο δυσεύρετο στίς χαλεπές ἡμέρες μας, σέ μία κοινωνία ἐθισμένη στήν ἤσσονα προσπάθεια, στόν εὐδαιμονισμό, στόν ἀτομικισμό, στήν ἄκοπη ἀπόκτηση ὑλικῶν ἀγαθῶν καί στήν παντελῆ ἀγνόηση τοῦ Ἄλλου… Ποῦ βρίσκεται αὐτό τό ἦθος; Ἰδού τό ζητούμενο! …

***

Πέτρος καί Παῦλος. Ἄν διδαχθοῦμε κάτι ἀπό τό παράδειγμά τους· ἄν ἐμπνευσθοῦμε κάπως ἀπό τη βιοτή τους· ἄν τούς κατεβάσουμε ἀπό τό ὑψηλό βάθρο τους, πού ἡ εὐλάβεια τῶν Χρισταινῶν τούς ἐγκατέστησε, πολλές φορές θεωρώντας τούς ἀποκομμένους ἀπό τόν κόσμο, καί τούς τοποθετήσουμε στήν καθημερινή ζωή μας, φίλους, συντρόφους, συμπαραστάτες καί ὁδηγούς, τότε… ἴσως κάτι ἔχουν νά μᾶς ποῦν καί γιά τό σήμερα.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΝΤ. ΓΑΛΙΤΗΣ
 

Ἡ Παιδαγωγική τοῦ πόνου

 

 

 

«Καυχώμεθα ἐν ταῖς θλίψεσιν, εἰδότες ὅτι ἡ θλῖψις ὑπομονήν κατεργάζεται, 
ἡ δέ ὑπομονή δοκιμήν, ἡ δέ δοκιμή ἐλπίδα». (Ρωμ. 5, 3-4).

 

 

     Ὁ Χριστός εἶναι ὁ ἐνδιάμεσος μεταξύ τοῦ Θεοῦ καί τῶν ἀνθρώπων, πού ἔ λαβαν τή δικαίωση μέ τήν πίστη τους, ἀλλά καί τήν εἰρήνη μέ τόν Θεό. Ἡ δικαίωση ἑπομένως ἐπῆλθε διά τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ, μᾶς ἔφερε στήν περιοχὴ τῆς χάριτος καί καυχώμεθα δικαιολογημένα ὅτι θά ἀπολαύσουμε τή δόξα τοῦ Θεοῦ. Ἡ ὑπόμνηση ἐδῶ εἶναι σπουδαία, γιατί παράλληλα μέ τή δόξα θά ἀντιμετωπίσουμε καί τή βάσανο τῶν θλίψεων. Ἄχ αὐτές οἱ θλίψεις πού μᾶς καθηλώνουν ἀνεπανόρθωτα καί μᾶς καθιστοῦν τίς περισσότερες φορές ἀνενεργούς καί ἀ ντι παραγωγικούς! Ποιός στή θλίψη του δέν ἔπαθε τή σκοτοδίνη τοῦ χαμοῦ καί τοῦ ἀφανισμοῦ τῆς προσωπικότητας! Ποιός δέν πόνεσε καί δέν πέρασε ἀπ’ τό ἀνυποψίαστο καί τό ἀπίθανο στήν κατάσταση τοῦ τέλους, γιατί ὁ νοῦς, ἡ σκέψη σάν ἄλλη περιστερά τοῦ μηνύματος δέν κομίζει κλάδον ἐλαίας, ἀλλά μήνυμα ἀπαισιοδοξίας! 

Εἶναι τό μήνυμα τοῦ ἔλλοπου βίου, τῆς ἄφωνης καί ἀσυντρόφευτης μοναξιᾶς, γιατί ὁ ὅποιος πονεμένος εἶναι μοναχός καί μόνος καί ἀντιμετωπίζει τή θλίψη ὡς ἐνώπιος ἐνωπίῳ παρά τήν παρουσία συγγενῶν καί φίλων. Τό κατά μόνας ἐνεργεῖν, πράττειν καί ὑπάρχειν εἶναι κατάσταση ἄφιλης συμβιώσεως, ὅπου ἡ πλησμονή τῆς συντροφικότητας εἶναι ἀποῦσα καί τό ἐγώ, μόνο καί μοναχό, ἀγκαλιά μέ τή θλίψη περνᾶ τόν Γολγοθᾶ τοῦ μαρτυρίου. Ὅμως, ὁ Γολγοθᾶς δέν παραμένει στή μοναξιά τοῦ πάθους καί τοῦ πόνου, τῆς θλίψεως καί τῶν δακρύων. Εἶναι συνταιριασμένος καί ἑνωμένος μέ τήν ἰδιότυπη χαρά τῆς ἀναστάσεως, πού θραύει τίς πύλες τοῦ ἅδου καί ἐξέρχεται τροπαιοῦχος καί νικητής. 

 

 

 

Ἡ νίκη αὐτή εἶναι τό ἐχέγγυο τῆς ἡδύμολπης πλησμονῆς καί ἀποτελεῖ τή βεβαιό τητα τῆς συντροφικότητας τῶν συμβαλλομένων. Καί οἱ συμβαλλόμενοι, τί περίεργο, δέν εἶναι κοινοί θνητοί, ἄνθρωποι τοῦ περιβάλλοντός μας καί φίλοι ἀγαπητοί! Εἶναι τό ἄγνωστο, ἀλλά γνωριστό καί ὑπαρκτό καί μᾶς συντροφεύει στίς ὅλες μας ἐκδηλώσεις, τῆς χαρᾶς καί τοῦ πόνου. Εἶναι ἡ πελώρια ἀγκαλιά τοῦ Δημιουργοῦ, πού σάν πατέρας σπλαχνικός καί τρυφερός μᾶς παρακολουθεῖ καί μᾶς συντροφεύει. Δέν εἴμαστε, λοιπόν, μόνοι καί μοναχοί, ἀλλά καθοδηγούμενοι καί ὁδοιποροῦντες χέρι χέρι μ’ Αὐτόν πού γνωρίζει τίς μύχιες σκέ ψεις μας, τίς θλίψεις μας, τοὺς πόνους μας, τίς χαρές μας. 
Ὁ πόνος στή ζωή μας! 


   Μιά κατάσταση ἰδιαίτερης σημασίας καί ἀξίας∙ ναί ἀξίας! Δέν εἶναι λόγος ἀδόλεσχος ὡς ἐκ τοῦ περισσοῦ∙ σκέψη μιᾶς στρατεύσεως ἰδεολογικῆς χωρίς ἀξία καί σημασία. Εἶναι λόγος ὁ μέγας, πού ἐκπηγάζει ἀπό τήν πηγή τοῦ ζῶντος ὕδατος καί οἱ διψῶντες προσέρχονται γιά νά δροσιστοῦν καί νά ἀναψύξουν τή δίψα τους. Καί ἐδῶ, ὁ λόγος γίνεται ἀντιφατικός καί ἀντιανθρώπινος. Ὁ πόνος καί ἡ ἀξία του! Ἡ θλίψη καί ἡ σημασία της. Μά δέν εἶναι ἀντίφαση στήν παγιωμένη σκέψη τοῦ πόνου, πού ὁδηγεῖ στήν ἀπελπισία καί στόν πόνο τόν συναισθηματικό; Δέν ἰσχύει στά πνευματικά θέματα ἡ κοσμική αὐτή σκέψη, γιατί τά ἀνθρώπινα ἔχουν τή δική τους περιορισμένη ἀντίληψη καί θέση. 


   Στόν κοσμικό ἄνθρωπο, πού δέν μπορεῖ νά ξεπεράσει τά στενά ὅρια τῶν συμπληγάδων κοσμικῶν ὁρίων, ὁ πόνος εἶναι εἶδος τιμωρίας. Ἡ θέση αὐτή εἶναι πάγια καί καθοριστική. Ὅμως, ὑπάρχει καί ἡ ἄλλη πλευρά τοῦ νομίσματος, ἕνα εἶδος ἐπαναστατικῆς ἰδέας, πού ἀντιβαίνει στό ἀνθρώπινο καί συνταιριάζεται μέ τό θεϊκό. Ἐδῶ ὁ πόνος ἀποκτᾶ τή δική του ἠθική σημασία καί κάνουμε λόγο γιά τήν ἠθική τοῦ πόνου. Ὁ πόνος ὡς λέξη καί ἔννοια μνημονεύεται κατ' ἀποκλειστικότητα στό ἀποκαλυπτικο βιβλίο τῆς Ἀποκαλύψεως: "Καί ὁ πέμτος (ἄγγελος) ἐξέχεε τήν φιάλην αὐτοῦ ἐπί τόν θρόνον τοῦ θηρίου῾ καί ἐγένετο ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἐσκοτωμένη, καί ἐμασῶντο τάς γλώσσας αὐτῶν ἐκ τοῦ πόνου" (Ἀποκ. 16, 10).

-Καί ὁ πέμτος ἄγγελος ἄδειασε τό περιεχόμενο τῆς φιάλης του πάνω στό θρόνο τοῦ θηρίου. Καί ἔγινε κατασκότεινη ἡ βασιλεία του καί οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὀπαδοί καί φίλοι του θηρίου, μασοῦσαν τίς γλῶσσες τους ἀπό τόν δριμύ πόνο, πού αἰσθάνονταν μέσα στό ἀδιαπέραστο σκοτάδι-.

 

 

 

Ὁ πόνος ἐδῶ εἶνια δριμύς καί οἱ ἄνθρωποι στό ἀδιαπέραστο σκοτάδι αἰσθάνονταν τή δριμύτητα γεμᾶτοι ἀποελπισία, χωρίς ἐλπίδα προοπτικῆς. Εἶναι ὁ πόνος, ἀποδεσμευμένος καί μοναχικός, χωρίς συνταίριασμα καί συνοδοιπορία μ'αὐτό τό ἄλλο, πού προέρχεται ἀπ' τήν ἀγάπη τοῦ Δημιουργοῦ. Εἶναι ὁ πόνος τῆς ἀπωλείας, γιατί οἱ ἄνθρωποι, ἀμετανόητοι καί σκληροί, βαδίζουν τόν δρόμο τῆς ἀποστασίας καί τῆς μοναχικότητας. Ὁ πόνος αὐτός δέν ἔχει προεκτάσεις ἐλπίδας καί σωτηρίας· εἶναι ἀποδεσμευμένος ἀπό κάθε προοπτική προβληματισμοῦ και ἐπαναφορᾶς στήν ἡδυμόλυπη χαρά. Εἶναι ἠ τιμωρία, ὄχι τοῦ Θεοῦ, γιατί ὁ Θεός δέν τιμωρεῖ τά πλάσματά Του, ἀλλά τά ἴδια τιμωροῦνται μέ βάση τόν ἠθικό κανόνα τοῦ σχεδίου τοῦ Θεοῦ. Ἡ φύση καί τά τῆς φύσεως ὁδεύουν μέ βάση τόν ἠθιό κανόνα τοῦ σχεδίου τοῦ ΘΕοῦ. Ἡ φύση καί τά τῆς φύσεως ὁδεύουν μέ βάση τή φυσική νομοτέλεια· ὁ ἄνθρωπος πορεύεται κι αὐτός μέ τόν ἠθικό νόμο, πού δέν εἶναι σχέδιο καί σταθερός νομοκάνονας τῆς κοινωνικῆς ἐμπειρίας, ἀλλά νόμος ἀξεπέραστος καί σταθερός, χωρίς προσθαφαιρέσεις καί διορθώσεις, ὅπως οἱ ἀνθρώπινοι νόμοι.

Ἡ θλίψη, λοιπόν, εἶναι κατάσταση δευτερογενής καί ὀφείλεται ὄχι στήν αὐστηρότητα τῶ νἀπαγορεύσεων τοῦ Θεοῦ, ἀλλά στήν ἀποστασία και παρακοή τοῦ ἀνθρώπου, πού, παρασυρμένος ἀπ' τήν αὐταπάτη τῆς δυνάμεως τοῦ Κακοῦ γιά ἰσοθεΐα, δέχτηκε τά ἐπίχειρα τ[ςη ἀποστασίας του. Τελικά, ἡ θλιψη στόν καινοδιαθηκικό χῶρο ἔλαβε ἄλλη τροπή καί ἀξία, πού ἐπιμαρτυρεῖται στίς ἐπιστολές τοῦ Ἀποστόλου Παύλου. Στό δωδέκατο κεφάλαιο τῆς πρός Ἑβραίους Ἐπιστολῆς κάνει διάκριση μεταξύ τῶν φυσικῶν γονέων και τοῦ οὐρανίου Πατέρα. Ἐκεῖνοι παιδαγωγοῦν τά παιδιά τους, ὅπως νόμιζαν καλό, ὁ δέ Θεός μᾶς παιδαγωγεῖ πρός τό συμφέρον μας, γιά νά γίνουμε μέτοχοι τῆς ἁγιότητας καί τῆς δόξας Του: "μεταλαβεῖν τῆς ἁγιότητας αὐτοῦ" (ἙΒρ. 12, 10). Στούς πιστούς τῶν Φιλίππων ὁ ἴδιος Ἀπόστολος ὑπενθυμίζει καί συνιστᾶ. Ὑπενθυμίζει ὅτι τούς δόθηκε τό χάρισμα τῆς πίστεως στόν Χριστό, ἀλλά καί συνιστᾶ ὄχι μόνο τήν πίστη, ἀλλά καί νά πάσχουν στό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ:  "ὑμῖν ἐχαρίσθη τό ὑπέρ Χριστοῦ, οὐ μόνον τό εἰς αὐτόν πιστεύειν, ἀλλά καί τό ὑπέρ αὐτοῦ πάσχειν" (Φιλ. 1,29).

 

 

 

"Τό ὑπέρ αὐτοῦ πάσχειν"στηρίζεται ἀναμφίβολα στή βεβαίωση τοῦ Χριστοῦ πρός τούς Ἀποστόλους Του: "εἰ ἐμέ ἐδίωξαν καί ὑμᾶς διώξουσιν" (Ἰωάν. 15, 20).Οἱ διωγμοί, πού καί σήμερα ἐνεργοῦνται κατά τῶν χριστινῶν στίς περιοχές τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ἔχουν τό στοιχεῖο τοῦ πάθους καί τοῦ πόνου. Ὑποφέρουν γιά τήν πίστη τους κι ἐμεῖς ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς μεριμνοῦμε και τυρβάζουμε περί ἄλλα. Κι ὅμως ὁ κάθε ἄνθρωπος, ἡ κάθε οἰκογένεια περνᾶ τό καμίνι τοῦ πόνου καί τῶν θλίψεων, γιατί δέ δημιουργήσαμε μόνο τό οἰκολογικό πρόβλημα καί ἡ φύση στρέφεται κατά τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλά καί τήν ὅλη παραγωγή τῆς γῆς μεταλλάξαμε καί ἔγινε πηγή ἀσθενειῶν καί βασάνων. Πόνος ἀπό τή φύση, πόνος ἀπ' τόν συνάνθρωπο, πόνος ἀπ' τίς ἀρρώστιες μας, πόνος ἀπ' τήν περιορισμένη ἤ καί ἀνύπαρκτη πίστη μας, πόνος παντοῦ καί καθημερινός.

Ὅμως, ἄν μπορούσαμε νά συσχετίσουμε τόν πόνο μέ τήν ὑπομονή, δέν θά ἀπέβαινε "ἄναλον ἅλας"  ἁλάτι χωρίς ἁλάτι, ὅπως ὑπογραμμίζει ὁ Εὐαγγελιστής Μᾶρκος (9, 50). Μία κατάσταση πού κατατρύχει τήν ὕπαρξη καί τήν ὁδηγεῖ σέ κατάσταση ἀπέλπιδα καί καταστροφική. Ὁ πόνος, εἴτε σωματικός, εἴτε συναισθηματικός, ὀφείλει νά ἔχει τά ὅριά του. Ὅρια ἀντοχῆς σέ συνδυασμό πάντοτε μέ τήν ἄλλη ὄψη τοῦ πόνου, πού εἶναι εἶδος δοκιμασίας καί καταστάσεως πνευματικῆς. Κι ὁ ὀλιγόπιστος, διαβάζοντας τίς γραμμές αὐτές, ἐνῶ ἐγώ πάσχω καί ὑποφέρω. Ὁ Χριστός, μιλώντας γιά τήν καταστροφή τῆς Ἰερουσαλήμ, εἶπε στούς μαθητές Του, ὅτι ἐάν ὁ Θεός δέν ἐπιτρέψει, δέν μπορεῖ νά πέσει μία τρίχα τῆς κεφαλῆς μας. Τά πάντα, λοιπόν, προέρχονται ἀπό τόν Θεό καί εἶναι εἷδος δοκιμασίας, ὥστε νά ὁδοιπορήσουμε σέ λειμῶνες συμπεριφορᾶς προσοχῆς καί καθαρότητας.

 

 

 

Ὁ πονεμένος, ἐάν ἔχει μέσα του τήν προσοχή καί τήν περίσκεψη, γίνεται πρᾶος καί καταδεκτικός, προσηνής καί ἡσύχιος, ἀλλά κυρίως ἀντιμετωπίζει τή ζωή καί τούς ἀνθρώπους μέ ἄλλη ὀπτική ματιά. Μέσα του συντελεῖται εἶδος ἰστογενέσεως, ὅπως τό βομβύκιο τοῦ μεταξοσκώληκα, ὅπου ἀπ' τήν ἰστόλυση προβάλλει ἡ νύμφη, πανέμορφη, πολύχρωμη καί παιχνιδιάρα. Ἔτσι καί γιά τόν ἀνθρώπινο πόνο, εἶναι μία δοκιμασία καί μέσα ἀπ' αὐτήν προβάλλει ἕνας νέος ἄνθρωπος, ἱματισμένος και σωφρονῶν.

Καί ὁ Ἀπόστολος τῶν ἐθνῶν, συνεχίζοντας τήν πρός Ρωμαίους ἐπιστολή του, ἐπιλέγει: "καυχώμεθα ἐν ταῖς θλίψεσιν, εἰδότες ὅτι ἡ θλῖψις ὑπομονήν κατεργάζεται". Τό σχῆμα, κατά τήν κοσμική του σημασία και ἔννοια, εἶναι ὀξύμωρο καί ἀντιφατικ!  Νά καυχώμεθα γιά τίς θλίψεις μας. Μά εἶναι δυνατόν, θά ἐρωτήσει ὁ κατά κόσμον σοφός καί λόγιος. Καί ἡ ἀπάντηση, προερχόμενη ἀπό τήν κατά Θεόν προσέγγιση, εἶναι ἡ ὄντως καύχηση τοῦ ἀνθρώπου γιά τίς τυχόν θλιψεις, πού τόν περιβάλλουν καί τόν ταλανίζουν. Ὅμως, ἡ καύχηση αὐτή εἶναι ἡ κατά Θεόν προσέγγιση, πού ἀντιβαίνει στήν ἀνθρώπινη σκέψη και καταρρίπτει τήν ὅποια ἀντίφαση σ΄τον νομοκάνονα τῆς κοινωνικῆς δεοντολογίας.

Οἱ ἄνθρωποι τῆς πίστεως ὁδηγοῦνται στόν χῶρο τῆς μεταφυσικῆς θέας, πού εἶναι τό ἀθέατο τῆς ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ, γιατί: "Θεόν οὐδείς πώποτε ἑώρακεν", καί τοῦτο ἐπειδή ὁ Θεός δέν ὁρᾶται, ἀλλά νοεῖται καί γίνεται γνωριστός μέσῳ τῶν ἐνεργειῶν Του. Ἡ θλίψη καί ὁ πόνος εἶναι εἶδος ἐναργέστερης κατανοήσεως τῆς ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ, πού συντελεῖται μέ ρυθμό ἀργό, ἀλλά σταθερό καί ὑποβοηθεῖται μέ τή δύναμη τῆς ὑπομονῆς. Ἡ ὑπομονή εἶναι ἡ δυναμική τῆς ἀνόδου στούς λειμῶνες τῆς μεταφυσικῆς ἡδύμολπης πλησμονῆς καί ὑποκαθιστᾶ τήν ὅποια ἀρνητική καί μικρόψυχη συμπεριφορά, πού καταντᾶ αἰτία ψυχικῆς ἀπώλειας.

 

 

Ὁ λόγος καταγράφεται κλιμακηδόν καί οἱ ἀναβαθμοί του ὁδηγοῦν στό τέλος τῆς ὑπομονετικῆς προσπάθειας: "ἡ δέ ὑπομονή κατεργάζεται δοκιμήν, ἡ δέ δοκιμή ἐλπίδα". Ἡ ὑπομονή ἔχει ὡς καρπό της τή δοκιμασμένη ἀρετή. Τό δόκιμον εἶναι ἡ ἐστεμμένη προσπάθεια, ὁ ἀγώνας ὁ καλός, πού ὁδηγεῖ ἀσφλῶς στήν ἐπιτυχία τό πνεῦμα  καί αἰσθάνεται τήν ἱκανοποίηση τῆς προσεγγίσεως μέ τό θεῖο. Ὅμως, ἡ κατακλείδα τῆς ὅλης ἀγωνιστικῆς συμμετοχῆς εἶναι ἡ δοκιμασμένη ἐλπίδα, πού ἀπομακρύνει διαρρύδην τήν ὅποια ἀρνητική συμπεριφρορά καί προκαλεῖ τά τραύματα τῆς ἀπελπισίας.

Περικλείεται, λοιπόν, στίς λίγες αὐτές γραμμές, τό νόημα τοῦ θεόλεκτου συγγραφέα Παύλου τοῦ Ἀποστόλου, ὁ ὁποῖος καταθέτει συνεχῶς καί ἀδιαλείπτως τίς σκέψεις του, σκέψεις πού συνάδουν στόν λόγο τοῦ οὐρανοῦ καί συχνά ἀπάδουν στή στείρα καί πεπερασμένη ἀντίληψη τῶν ἀνθρώπων. Ὁ λόγος τ' οὐρανοῦ ἀνέκαθεν καί τώρα πολεμεῖται καί ἐξοστρακίζεται, μέ τό αἰτολογικό τῆς στασιμότητας καί τῆς μή δυνατῆς κινητικότητας. Ὅμως, ὁ λόγος αὐτός, οὐρανόθεν σταλμένος, ἔχει ὄντως τό μή ματαβλητό, γιατί κι ὁ Θεός δέν μεταβάλλται και δέν προοδεύει. Ἔτσι, καί ἡ φύση καί ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ δέν εἶναι τρεπτές, ἀλλ' εἶναι μεθεκτές τῶν δυνατοτήων τοῦ ἀνθρώπου. Καυχώμεθα, λοιπόν, στίς θλίψεις μας, μέ τή βεβαιότηα, ὅτι ἡ θλίψη κατεργάζεται ὑπομονή, ἡ ὑπομονή δοκιμή, ἡ δέ δοκιμή ἐλπίδα.

 

ΝΙΚΟΛΑΟΣ Δ. ΠΑΣΣΑΣ, Δρ Θ.