Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής (580-662 μ.Χ)

 

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής (580-662 μ.Χ.)

 

 


   Μεγάλη μορφή της Εκκλησίας ο εορταζόμενος την 21η Ιανουαρίου Άγιος Μάξιμος. Θεολόγος νηπτικός και αντιρρητικός, συγγραφεύς βαθύς και στοχαστικός. Αγωνιστής γενναίος και ατρόμητος. Επειδή όμως δεν είναι και τόσο γνωστός, στις γραμμές που ακολουθούν θα προσπαθήσουμε να δούμε, ποίοι ήσαν οι κύριοι σταθμοί της ζωής του και ποια τα κύρια γνωρίσματα της προσωπικότητας του.


   Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 580 μ.Χ. Η εποχή ήταν κρίσιμος. Εχθροί απειλούσαν τη Βασιλεύουσα και το Βυζαντινό κράτος κλονιζόταν. Ευτυχώς ότι σε λίγο ανέβηκε στον θρόνο ο δυναμικός Ηράκλειος (610-641 μ.Χ). Η οικογένεια του Μαξίμου ήταν πλούσια και επιφανής. Του έδωσε άρτια και ποικίλη μόρφωση. Την εποχή εκείνη λειτουργούσε στην Κωνσταντινούπολη το παλαιό Πανδιδακτήριο, που είχε μεταρρυθμισθεί σε «Οικουμενική Σχολή». Διδάσκαλός του εχρημάτισε ο ονομαστός φιλόσοφος Στέφανος από την Αλεξάνδρεια. Μετά την αποφοίτησή του κλήθηκε στα ανάκτορα και έγινε πρώτος γραμματεύς του αυτοκράτορα, με την ονομασία «πρωτοασηκρήτις».
    Μολονότι η θέση του ήταν σπουδαία και επιφανής, η ψυχή του εσκίρτα δι' ανώτερα θέλγητρα, πνευματικά. Δι' αυτό μετά θητεία ολίγων ετών εγκαταλείπει τα κοσμικά αξιώματα και εραστής της θείας ησυχίας καταφεύγει στη Χρυσούπολη, απέναντι από την Κωνσταντινούπολη, στο μοναστήρι της Θεοτόκου, και κείρεται μοναχός. Ό σπουδαίος και μορφωμένος αυλικός γίνεται υποτακτικός ενός γέροντος και αρχίζει την πολυετή άσκηση, Αφιερώνεται στην προσευχή, στην άσκηση των αρετών, στην έμπρακτοι εφαρμογή της αγάπης.
    Οι περισπασμοί όμως φαίνεται δεν του λείπουν. Κα εκεί στο μοναστήρι είναι πολλοί. Έτσι αναγκάζεται να αλλάξει διαμονή. Να πάει σε ένα άλλο μοναστήρι, στον 'Αγιο Γεώργιο της Κυζίκου. Εκεί συνεχίζει τους πνευματικούς του αγώνες και συντάσσει τα πρώτα περισπούδαστα συγγράμματά του, τις εκατοντάδες των «Κεφαλαίων Περί αγάπης».
    Πάλιν όμως άλλοι κίνδυνοι τον απειλούν.
    Είναι οι βαρβαρικές επιδρομές των Περσών, που πλησιάζουν και αναγκάζουν τον άγιο να φέρει τα βήματά του στο μοναστήρι του Ευκρατά, μακριά προς την Αφρική, κοντά στην Καρχηδόνα. 'Εκεί όμως μια μεγάλη ευλογία τον αναμένει. Ηγούμενός είναι ένας πεπειραμένος πνευματικός οδηγός, ο πολύς Σωφρόνιος, ο κατόπιν πατριάρχης Ιεροσολύμων (634- 638). Αυτό τον οδηγεί και στην πνευματική ζωή και στους δογματικούς αγώνες, τους αγώνες για την Ορθοδοξία. Διότι την εποχή εκείνη, ήδη από τη βασιλική αυλή εδίδετο ένα σύνθημα δογματικής υποχωρήσεως. Για να μη χάσουν τους μονοφυσίτες, εδημιούργησαυ ένα νέο αιρετικό κατασκεύασμα, τον μονοενεργητισμό και τον μονοθελητισμό. Και ήταν ανάγκη να φανούν άνδρες φωτισμένοι, θεολόγοι πραγματικοί, που είχαν εντρυφήσει στην Αγία Γραφή, που ήξεραν τούς Πατέρες και την ορθόδοξη διδασκαλία και θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την αίρεση αυτή, που εμφανιζόταν με το ένδυμα της νομιμότητας, και με τη δύναμη την πολιτική. Έτσι αρχίζει ένας μακροχρόνιος αγώνας, στον οποίο πρωτοστατούν ου δύο άνδρες, ο όσιος Σωφρόνιος και ο άγιος Μάξιμος. Σε λίγο ο αγώυ μετεφέρθη στη Ρώμη.
 

   Εκεί, ο άγιος Μάξιμος λαμβάνει μέρος στη σύνοδο του Λατερανού και αποδεικνύει με ακαταμάχητα επιχειρήματα τη δύναμη της Ορθοδοξίας.
    Το 641 όμως δυστυχώς πεθαίνει ο αυτοκράτορας, ο Ηράκλειος. Ο διάδοχός του είναι πολύ βραχύβιος. Στο θρόνο ανέρχεται ο εγγονός του ο Κώνστας Β', ο οποίος είναι με το μέρος των μονοθελητών. Τότε ο αγών διά την Ορθοδοξίαν εντείνεται. Σ' αυτόν πρωτοστατεί ο Άγιος Μάξιμος με συνέπειες οδυνηρές. Συλλαμβάνεται στη Ρώμη, μεταφέρεται στην Κωνσταντινούπολη, δικάζεται από σύνοδο μονοθελητών και εξορίζεται μακριά. Ύστερα συλλαμβάνεται και πάλιν και αυτή τη φορά ακολουθούν και μαρτύρια. Του κόβουν τη γλώσσα και το δεξί χέρι. Γι' αυτό ονομάσθηκε Ομολογητής! Στο τέλος τον εξορίζουν και πάλιν. Αυτή τη φορά μακριά στην Αλανία, κοντά στην Κασπία Θάλασσα. Και εκεί, από τις κακουχίες, τους βασανισμούς και τα μαρτύρια, πεθαίνει ο άγιος Μάξιμος το 662.
    Ιδού ποιοι ήσαν οι κύριοι σταθμοί της ζωής του.


Β'

 

 


   Ποιά όμως είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του;


    1. Πρώτον ο άγιος Μάξιμος ήταν αγωνιστής της 'Ορθοδοξίας. Ήδη στα μοναστήρια που έζησε, στην άσκηση πού έκαμε, δεν περιωρίζετο στα συνηθισμένα μοναχικά καθήκοντα. Ενεβάθυνε στη θεολογία, μελετούσε την Αγία Γραφή, ενετρύφα στους μεγάλους Πατέρες. Ιδιαιτέρως τα συγγράμματα Γρηγορίου του Ναζιανζηνού και τα συγγράμματα, που έφεραν το όνομα Διονυσίου του Αρεοπαγίτου αποτελούσαν το προσφιλές του μελέτημα. Στα συγγράμματα αυτά έκαμε σχόλια λαμπρά, τα οποία και σήμερα μας αφήνουν καταπλήκτους με τις σοφές και ορθές παρατηρήσεις του. Έτσι ο άγιος Μάξιμος αναδείχθηκε θεολόγος, πρώτης γραμμής, η μεγαλύτερα θεολογική μορφή του Ζ' μ.Χ. αιώνος. Προσωπικότης ηγετική και αγωνιστική, διάνοια βαθυστόχαστη και αξιοθαύμαστη.
    Κατ' αρχάς αγωνίσθηκε κατά του Ωριγενισμού. Είναι γνωστό ότι εις την αρχαία Εκκλησία η μεγαλύτερα θεολογική μορφή ήταν ο Ωριγένης. Επηρεασμένος όμως από νεοπλατωνικές ιδέες, σε πολλά ζητήματα είχε πέσει έξω όπως στην προέλευση των ψυχών, στην αποκατάσταση των πάντωυ. Έτσι την εποχή αυτή οι οπαδοί του Ωριγένη δημιουργούσαν πολλά προβλήματα μέσα στην Εκκλησία. Ο άγιος Μάξιμος με τη σοφία του και με την κατάρτισή του κατώρθωσε να αποδείξει τις πλάνες αυτές και να προφυλάξει την 'Εκκλησία από τις διδαχές, τις αντίθετες με το ευαγγέλιο και τις βασικές ιδέες του χριστιανισμού.
    Αλλά ο κύριος αγώνας του Μαξίμου ήταν εναντίον του μονοθελητισμού. Αγώνα τον οποίον επεσφράγισε μέ το μαρτύριο, με τα βασανιστήρια, με την ομολογία Του.
    2. Δεν ήταν όμως μόνον αγωνιστής της 'Ορθοδοξίας ο άγιος Μάξιμος. Είναι και διδάσκαλος υποδειγματικός της πνευματικής ζωής. Τα συγγράμματά του, η «Μυσταγωγία» του, οι «Εκατοντάδες» που έχει γράψει περί αγάπης, μέχρι σήμερα αποτελούν οδηγό, για όσους θέλουν να βιώσουν την ορθόδοξο πνευματική ζωή. Απλός μοναχός αυτός σε όλη του τη ζωή έζησε τις μεγάλες αρετές του χριστιανισμού. Ανδρώθηκε με την προσευχή, την αδιάλειπτο προσευχή, όπως εκείνος την εννοούσε. Ησκήθη στηυ υπομονή, στις αντιξοότητες και στις δυσκολίες της ζωής. Και εξήσκησε την αγάπη, περί της οποίας μας έδωκε τον τελειότερο ορισμό: «Ὁ κτησάμενος τήν ἀγάπην, αὐτόν τόν Θεόν ἐκτήσατο» (Ἑκατοντάς δ΄περί ἀγάπης 100).
    3. Το τρίτο χαρακτηριστικό του αγίου Μαξίμου ήταν ότι υπήρξεν ομολογητής. Αυτά τα οποία διδάσκει στα συγγράμματα του, πρώτος αυτός τα εβίωσε. Όλη του η ζωή ήταν ζωή αγία. Όλοι του οι αγώνες ήταν μέσα στην ατμόσφαιρα του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό τον αξίωσε ό Θεός, παρά τις διώξεις και τα βασανιστήρια, και την ομολογία την καλή να ομολογήσει και σταθερός στις αρχές του μέχρι το τέλος της ζωής του να παραμείνει και νά διακηρύξει την αλήθεια της πίστεως μέχρι τα πέρατα της τότε οικουμένης. Διά τούτο αποκαλείται «ορθοδοξίας οδηγός και της Εκκλησίας φωστήρ».

 


ΙΩ. Χ. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ.Θ.